domingo, 26 de xuño de 2022

ENCALADOS E ENCINTADOS EN SOLVEIRA. A LIMIA. (REPORTAXE FOTOGRÁFICA).

 

No verán do 2021 fun ata Solveria no Concello de Xinzo de Limia. Varias casas amosan os encalados de cálices que imos coñecendo polos artigos deste blog.

Esta primeira casa que está construída en cachote ten restos dun encintado que é irregular. Está bastante esnacada.

Debaixo do tellado atopamos os encalados en forma de cáliz. Como ata agora o cáliz está formado por un medio círculo e un triángulo. Non aparecen círculos entre os cálices.


Casa de Solveira con encalado.

Debaixo dos cálices temos un encintado horizontal que fai a función de balda. Supoño que o encalado e o encintado percorrerían toda a fachada principal. O tempo xa traballou e falta na xanela.


Pormenor do encalado.


Como ollamos na foto, o cáliz está formado por un medio círculo e un triángulo. Na parte superior o encalado derrámase dentro dos cálices. A verdade é que crea unhas formas moi agradables. No negativo parecen uns cogomelos de pé largo.


Pormenor do encalado.


Esta outra casa é de perpiaño e ao ser as pedras regulares o encintado tamén o é. A casa ten encalado de cálices debaixo do tellado. 


Casa en Solveira.


Pormenor da xanela con encintado e o encalado de cálices. Neste caso non ten a balda de encintado para soportar os cálices.


Xanela con encalado.


O encalado está estragado en partes da fachada. Chega a faltar en moitas ocasións. O cambio de tellado e a colocación do caleiro son unha máis que posible causa da perda.

Pormenor do encalado.


Nesta casa a novidade é que o encalado que se derrama no cáliz ocupa todo o largo da boca do cáliz. O efecto é dunha ondulación ben linda.

Pormenor do encalado que crea un efecto de ondulación.



Esta casa de Solveria presenta unhas diferenzas importantes ao ollado ata agora. O encalado non está debaixo do tellado. A casa ten un longo corredor e o paramento do corredor está encalado na súa totalidade.
O que interesa está debaixo do corredor. 


Casa en Solveira.

A fachada principal ten un engadido que non souberon dicirme para que serve. Esta construcción divide a fachada en dúas partes.  


Parte dereita da fachada principal.


Ollamos na seguinte foto os cálices. Facendo de base temos unha balda de encintado. O encalado superior derrámase no cáliz. 



Pormenor dos cálices da parte dereita.


O máis interesante está na parte esquerda da fachada principal.


Parte esquerda da fachada principal.


Temos a continuación dos encalados de cálices que supoño acupaba toda a fachada principal. Debaixo dos cálices aparece un deseño xeométrico moi interesante.

O deseño ten na parte superior o encintado que serve de base aos cálices. Na parte esqueda ten un encintado groso que supoño chegaría ao chan. Na parte inferior tamén ten unha liña de encintado. Pode que tivese encintado na parte dereita, non se distingue moi ben.

Deseño xeométrico.

O deseño esté inscrito nun cadrado. Centrado na parte interior de cada lado do cadrado temos uns medios círculos en negativo. Non están cheos de cal e só se distingue o contorno. Como os círculos non chegan ao bordo do cadrado, trázanse unhas liñas rectas que completan a figura. O remate é en punta. No centro do cadrado aparece outro círculo en negativo que rodea unha rosa de seis follas en positivo, "a flor da vida" . O conxunto é harmonioso e dunha beleza singular.

Ainda temos outra casa con encalados.

Casa con encalados.

A casa ten o encalado debaixo do tellado só na parte da dereita, onde está a xanela. Destaca tamén o encintado no paramento de cachote. O balcón ten un encintado groso pero non hai máis encintado na parede. É posible que o tellado xunga estas dúas casas.
 
Pormenor da parte da fachada onde están os encalados.


Os cálices teñen unha pequena diferenza aos ollados ata agora nesta aldea. Entre os medios círculos e os triángulos temos uns pequenos círculos que engaden maís beleza ao conxunto. Teñen unha balda de encintado onde descansan os cálices. Na parte superior o encalado que se derrama dentro do cáliz é máis estreito.

Pormenor dos cálices.


A xanela presenta un interese especial. Na parte superior ten o encintado base dos cálices. Está rodeada por un encintado groso xunguido aos encintados elípticos das pedras cercanas.  

Na parte inferior do encintado groso da xanela aparece un encintado de dentes de serra da mesma lonxitude. Despois temos un encintado dobre que alonga o medio círculo que aparece inmediatamente debaixo. Supoñemos que eran seis os medios círculos porque falta un e o da dereita de todo deixase albiscar. Debaixo do conxunto temos un encintado recto onde descansan os medio círculos e que pecha o deseño da xanela.

 


Xanela con encintados e encalados.


Quería rematar falando de dúas casas que chamaron a  miña atención.

A primeira ten un encintado antigo sobre o paramento de cachote. Fíxose un encintado xeométrico, que eu penso posterior, que non coincide coas formas das pedras e que crea unha distorsión na parede.  

Casa con encintado sobreposto.

A outra casa ten o cuñal que ata o primeiro andar é dobre. O encintado faise dobre e remata subindo por cada paramento ata o tellado.

Pormenor do encintado dobre.



A cantidade de casas esborralladas está aumentando moito. Perdemos definitivamente o que durante tantos anos levantou a nosa xente. É TRISTE SER TESTEMUÑA DA DESFEITA. 



Cazado en Solveira por unha amiga da miña filla Uxía.


luns, 16 de maio de 2022

O ENTROIDO EN CONGOSTRO. RAIRIZ DE VEIGA. A LIMIA.

Nos anos noventa do século pasado achegueime até Congostro para facer fotos dos moitos canastros que a aldea ten.

Atopeime co Carlos, veciño da localidade ao que coñecía por coincidir os fins de semana en Xinzo.

Comentoume que a mocidade da aldea acababa de constituir unha asociación, Asociación Cultural "A ESCOLA",  para poñer en valor as tradicións e os saberes dos seus maiores.

Deixoume para fotocopiar un traballo que fixeran sobre o entroido que penso que ten moito interés e que vou a comentar nesta achega. 

No escrito comentan que o entroido de Congostro era moi participativo e que toda a xente da aldea axudaba a que a festa fose do agrado de todos. Dende as avoas preparando a comida típica do entroido até os nenos que como veremos participaban dabondo. 

O Entroido comezaba o domingo anterior ao Domingo de Entroido que é o Domingo Corredoiro, no que se celebraba a "Corrida do Galo"

O domingo pola mañá os mozos, pagando a escote, compraban un galo a algún veciño. Seguidamente poñían na cabeza un sombreiro feito de pólas e tamén poñían un mandil. Na man levaban unha vara de vimbio que como se verá é imprescindible para guiar a corrida do animal.

San Miquel.

O galo soltábase en San Miguel, aldea próxima a Congostro. (En distancia un quilómetro escaso). Os mozos guiaban ao galo polas poulas e dábanlle "bambeazos" coa vara de vimbio até que chegaban a Congostro. A corrida continuaba polas rúas de Congostro e remataba no centro da aldea: a Aira da Moa.

Aira da Moa na actualidade.

Os mozos descansaban uns intres e esperaban polos compañeiros que quedaran polo camiño. Cando se xuntaban todos continuaban co xogo da Corrida do Galo. 

Ao galo, que estaba máis morto que vivo, pendurábano polo pescozo dende a varanda dun balcón dalgunha casa da Aira da Moa. Eran xs nenxs xs que xogaban ao que todos coñecemos como A Pita Cega. Cos ollos tapados e un pau na man intentaba mallar no galo. Cando o neno perdía a orientación, baixaban o galo, que estaba atado a unha corda, e deixaban que o galo lle dera na cabeza para que adiviñase onde se atopaba.

Cando o galo morría entegábanllo ao mestre da aldea.

Dende a perspecitiva actual parece moi cruel, que o é, mas era moi normal que este xogo se fixese en moitas vilas e aldeas da Galiza e tamén na Península Ibérica. Onde figure na festividade do entroido o termo de corredoiro, case que habería unha corrida de galo. As sociededes mudan, as veces para mellor e outras pera peor, mas son cousas que pasaron.

Pola tarde os mozos, a "Mazallada", facían baile ao son das gaitas que eles mesmo tocaban na Aira da Moa.

O entroido continuaba o Domingo de Entroido no que se festexaba O Testamento do Burro.

Era normal que durante o ano morrese algún burro na aldea, pensemos que eran uns animais moi útiles para as tarefas de campo, sobre todo como medio de transporte.

O testamento era preparado polxs mozxs e supervisado por unha persoa a quen se lle dera ben facer versos. Como noutros moitos lugares da Galiza, no testamento existe un dó pola morte do burro e un reparto das partes do burro entre os veciños que destacaron pola súa conducta, para ben ou para mal.

Cos versos preparados achegábanse á Aira da Moa un mozo ou unha moza a cabalo dun burro, que era o que lía o testamento. A cada lado do burro ían dous acompañantes que termaban do ramal do burro. Arredor deles xuntábase toda a xente da aldea. (No fondo do artigo transcribo o Testamento do 5 de febreiro de 1989. TESTAMENTO DO FAMOSO BURRO DO XAIME).

Continuaba a festa o Martes de Entroido. Neste día o protagonista era O Meco. Facíase O Meco, como en moitas outras localidades, enchedendo de palla unhas roupas vellas de home. O  Meco paseábase por toda a aldea. Mas o martes xs mozxs de Congrostro e de San Miguel intentan roubar O Meco para que pasase a noite na súa aldea. Esta relación entres Congostro e San Miguel mantíñase todo o entroido onde as comparsas ían dunha aldea a outra.

A máscara que a tradición mantíña en Congostro era a de FARGALLEIRO.  Era unha máscara para xs nenxs e basicamente o que facían era poñer roupa vella que houbese pola casa. Saían todos os días do entroido. Os veciños tamén facían máscaras coas medias vellas das mulleres. 

O Fargalleiro ía de casa en casa e os veciñxs dábanlle ovos, chourizos, cartos, etc. Con todo o recadado polas dez ou once da mañá, ían a casa dalgún dxs rapacxs e facían unha tortilla que comían entre todos. Cos cartos compraban refrescos, galletas, etc.

E falando de comidas en Congostro tiñan comidas do entroido que xiraban ao redor do porco (Como en toda a Galiza).

A María. Comida do Domingo Corredoiro e é a tripa máis delgada e máis longa do intestino gordo do porco.

O Bandullo. Comida do Domingo de Entroido. Enchíase o estomago do porco con costelas e adobábase con pemento, auga, sal e cebola.  

A Cachucha. Comíase cocida con patacas.

As filloas. Sobremesa feita de leite, fariña, ovos, azucre e sangue de porco.


Transcribo o testamento como o escribiron xs veciñxos de Congostro:


TESTAMENTO DO FAMOSO BURRO DO XAIME.

Atención pedimos pueblo
que nos sepan perdonar
que estas son as cousas
que nos trae o carnaval.

Como xa estades pensando
temos algo que contar,
ocurriulle unha desgracia
a un veciño do lugar.

No pueblo de Congostro
preto de Suliñar,
vive Jaime e máis Manuela
e non se poden consolar.

Os fillos dalle que dalle
os fillos sempre insistindo
que vendesen a facenda
e vivisen máis tranquilos.

Despois de moitos problemas
chegaron a conclusión
de vender as vacas, si
de vender o burro, non.

Era no mes de "Maio"
cando o suceso ocurría
Manuela iba aparellar o burro
e o burro xa non a vía.

O burro xa tiña os seus anos
Manuela ben o sabía
que cando se puña a cabalo
o burro "repris" non tiña.

Ela con moito mimo
o burro moito coidaba
axudoullo a sair adiante
cando Jaime non estaba.

Alá nos anos sesenta
Jaime foi pra Venezuela
e en San Miguel,
triste e sola quedou co Burro Manuela.

Manuela en San Miguel
aquelo non lle gustaba
pero o burro nacera alá
e pra riba sempre tiraba.

Os anos foron pasando
xa a familia emigraba
cada día máis traballo,
cada vez menos cebada.

A xente de San Miguel
cando pra baixo baixou
non te descuides do burro,
que aiquí nunca che orneou!

O burro como era vello,
iste mal sempre lle daba
de medrarlle moito as uñas
e hasta o rabo lle pelaba.

O burro chegou a ter
as uñas longas, moi longas
había que llas cortar
e porllas algo redondas.

Cortoullas José Antonio
na aira de Suliñar
e o burro tardou dous meses
en deixar de coxear.

A ferramenta era vella,
pois outra cousa son tiña,
un serrón sin crabuñar
un coitelo e unha lima.

E  non llas dera cortado
de non ser polo Cardón
que se presentou cos "tregueles"
pra crabuñar o serrón.

O Cardón quíxolle cortar
a uña do pé dereito
e o burro sen avisar
zascoulle un couce no peito.

O mundo foi adiantando
xa a emigración moito cambiou
foise olvidando o burro
polos coches de gas-oil.

Manuela por un asuntiño
un viaxiño iba ter
os fillos eiqui non viñan
non sabía que facer.

Manuela a Jaime
moitas veces lle decía
eu anque fora en burro
iba ver a Alberto a Suíza.

Jaime pra consolala
desta forma lle decía
como pensas levar o burro
tendo coches na familia!

Foron pasando os meses
e o burro ben os sentía
non me determinedes viaxes
que se me está acabando a vida.

Baixo Manuela cas polas
iba toda apurada
cando foi aparellar o burro
il xa non se levantaba.

Chamou Manuela a Regina
Francisca, por dios ven aiquí!
vaime alá onda a Revira
que veña correndo eiquí.

Cando chegou José
Jaime xa alí estaba
como imos facer co burro
pra que non se sepa nada?

Manuela chorando estaba
e como facemos con il?
repartímolo na familia
ou levámolo pra Samil.

Pra que nadie se enterara
votárono no tractor
e taparono cunha lona
pra desimular millor.

Deixa muller de chorar
non perdas o coñecemento
que se enteran os mozos
e fanllenos o testamento.

Esto non vale de nada
non o imos ocultar
enterouse Pepe Quico
e il o ha de falar.

Fainos boa falta
que Pepe o vaia publicar
traballando José Antonio
na prensa nacional.

Puxeronse con estas cousas
e o burro non o sacaban
e iban pasando as horas
e os veciños alí se xuntaban.

Jaime non choraba
pero caro lle costou
sempre andaba alá por dentro
prenda que dios me levou.

Francisca toda enoxada,
sacai o burro deiquí
que ven ise cheiro
e fiame moito mal  a mín.

Mama estese tranquila
non sea tan apurada
se o quere repartir
dígalle que nós, non queremos nada.

Con esto chegou Fernando
e Carmen xa alí estaba
que non se entere Rogelio
que o queredes deixar sin nada.

O Revira con disimulo
o mellor cacho levaba
pra lle dar a Raquel e a J.Antonio
pra ver si lle gustaba.

Manuela con eso da carne
bo ferexo ela tiña
hai que lle deixar algo ás nenas
e tamén a Florentina.

Entón contestoulle Jaime
imos chamar a Avelino
que il entende da carne
pois sempre foi o seu oficio.

Dixoselle enseguida a Rosa
tu non te achegues alí
que o reparten iles solos
e non te comprometan a ti.

Manuela dalí a un pouco
o sentido ela lle veu
que deixaba sin nada a Laura
que fora quen llo vendeu.

Chamou Pepe a Benita
con esa calma que ten
non lle dias esa carne as nenas
que eso non as mantén.

Preguntoulle Olguita a Conchita
non sei como o arreglar
pues non sei si esa carne
a Cristina le va a gustar.

Alí Josefa e Antonio
os modos non lle guataban
como non está Carlos
a nós non nos dan nada.

Manuela os seus compromisos
con Angelita ela tiña
anque solo sea o rabo
que llo regalen a Rosiña.

Cando Alberto chegou
Manuela a piel lle deu
ponlla nos asientos neno
que o burro xa nos morreu.

Abuela non te disgustes
porque o burro xa morreu
pra te pasear a ti
coche xa teño eu.

A historia deste burro
eiquí a imos rematar
non nos estendemos maís
non vos queremos cansar.

A ESCOLA pide axuda
e sepamos perdonar
que as cousas que estaban
olvidadas, queremolas renovar.


O meu agradecemento a Carlos de Congostro por deixarme naquela altura esta información tan interesante.

Aos compoñentes da "Asociación A Escola" por rescatar do esquecemento os costumes dos seus maiores.















domingo, 10 de abril de 2022

ENCALADOS E ENCINTADOS EN CORTEGA. A LIMIA. (REPORTAXE FOTOGRÁFICA).

No verán do 2021 achegueime ata Cotegada da Limia procurando os encalados e os encintados.

No centro da aldea atopei unha casa cun encalado semellante ao de Seiró, Vilar de Barrio. (Artigo neste mesmo blog). A parte positiva do encalado, próxima ao tellado, aparenta derramarse nos cálices que están debaixo. Entre cáliz e cáliz un círculo. A parte negativa ten a forma de seteiras pero non tan marcada como en Seiró.


Casa con encalado.

O cáliz está composto por un medio círculo. Debaixo un pequeno círculo e finalmente unha peza triangular que fai de pé do cáliz. Como a pedra é de perpiaño, con corte regular, debaixo do cáliz aparece unha liña do encintado.


Detalle do encalado con cálices e círculos.

O Encalado continúa polo balcón. Como ollamos, a porta do balcón ten un encintado ancho.


Encadado no balcón.


O encalado percorre os catro muros da casa. No balcón e nos cuñais da casa o encalado fai unha figura de "columnas" que lle dan moita máis beleza a construcción. No encalado superior permanece o medio círculo pero perde o resto das figuras que forman o cáliz. Complétase o conxunto engadindo uns círculos entre o encintado superior e o inferior. Se coincide o círculo nas esquinas das dúas paredes, o círculo dóblase adaptándose ao cuñal.

As columnas son dúas, unha para cada cara do muro. Cando chega á altura do encintado a columna estreitase con dous semicírculos en negativo. Xorde, entón, un capitel que chega ata o encintado do tellado. Este encintado superior faría a función de arquitrabe.



Detalle das "columnas" do balcón.



Detalle do cuñal dos muros cun dos círculo dobrado.


Noutra das construcción da aldea atopamos tamén o encalado ancho debaixo do tellado. Aparecen medios círculos sen as outras partes da figura do cáliz. 

Encintado con medos círculos.


Unha pequena fiestra da mesma casa presenta un encintado ancho ao redor que se perdeu na parte inferior. Temos uns medios círculos: catro debaixo do encintado do tellado e catro por riba do encintado da fiestra. Non están simétricos, existe unha pequena desviación debida ao encintado.


Pequena fiestra con encalado e medios círculos.


Outra das casas ten o encalado superior pero faltan os cálices. Ten ademais un encalado ancho na fiestra. Na fachada principal tamén ten un encalado ancho que enmarca a edificación.



A vivenda conserva os encintados e encalados na parte superior do paramento.


O máis interesante dos encalados de Cortegada é o encalado xeométrico na fachada principal da casa que vemos a continuación. Está ao lado da porta da corte.
Na fachada lateral vemos o encintado que está ben conservado, só perdeu na parte de abaixo. 


Casa con encalado xeométrico na fachada.


O encalado xeométrico son dúas Rosas. O encintado foi sustituido por cemento e parece que ao facelo quixeron respectar as rosas pero en xeral o conxunto perdeu moito. Non sabemos como sería enteiro porque quedan restos dun encintado groso descendente.


Rosas.

Nun detalle máis cercano podemos observar os restos do encintado e do encalado xeométrico.


Detalle do encintado e do encalado.


Nesta foto podemos ollar en detalle a feitura do encalado. Ainda se observan os riscos feitos para encadrar os círculos.  Supoño que as dúas flores estarían rodeadas dun encintado ancho como mostran os restos en tres lados, faltando case todo na parte dereita. Podemos pensar na posibilidade de que houbera máis rosas.  

As flores están en positivo. Debuxaronse sobre o cal e despois con moito tento foise quitando o cal ata que quedou a figura.

Encalado xeométrico en positivo.


Na cercana aldea de Meilás tamén encontrei algunha casa con encintado moi vistoso. 

Casa en Meilás.


Unha das edificacións ten unha fiestra coa decoración de cálices e círculos. O cemento desluce o conxunto pero supoño que rematou cos problemas de humidade.


Decoración na parte superior da fiestra en Meilás.


Nunha casa deste lugar atopamos debaixo do balcón da fachada principal, nun dos paramento laterais, un encalado de círculos e medios círculos.


Encalado xeométrico en Meilás.


No detalle podemos distinguir que é un conxunto de columnas formada por uns círculos centrais e medios círculos laterais. Están debaixo dun encintado ancho. Non quedan restos que nos indiquen que este encalado xeométrico tivese continuidade. 


Detalle do encaldo con círculos.

Os circulos centrais son tres ainda que o de abaixo é máis pequeno. Na parte superior e inferior presenta medios círculos. 
No lateral dereito ten dous semicirculos centrais e na parte superior e inferior temos cuartos de círculo. Tamén na parte inferior vese un arranque de encintado groso.

No lateral esquerdo adiviñanse a mesma cantidade e forma que no lateral dereito, mas están máis esnacados.



Como curiosidade, en Cortegada, unha casa ten un encalado lateral no balcón que presenta unha fita de cor vermello composta de flores vermellas e azuis. Esta fita enmanrca todo o encalado polos laterais. Quedan resto do encalado que cubriría a fachada frontal do balcón.

 
Lateral de balcón con encalado e policromía xeométrica.


 
Detalle da fita coas flores vermellas e azuis.


Tamén como parte da entrada dunha pequena construcción temos esta cara que non sei se é dun ser humano ou dun animal.


Cara na parte superior dereita.







Detalle da cara.




Quero que sirva este pequeno artigo de homenaxe ao limiao Paco Franco que foi mestre, investigador, escritor e activista político e cultural. Cortegada foi a súa última parada.  

Deixou na súa casa unha mostra da continuidade da arte popular.






Quero agradecer a Belén a información sobre os encalados e encintados de Cortegada. 

Bibliografía:

Vega Pato, Tomás: Arquitectura Popular Ourensá. Deputación Provincila de Ourense. Centro de Cultura Popular Xaquín Lorenzo. 2007.

domingo, 3 de abril de 2022

PANTALLA 30 ANOS DESPOIS.

Decidín sair de Pantalla 30 anos despois de que o fixera alá polo ano 1992. Deixei de poñer a Pantalla porque non me gustaba a actitude das Pantallas. Pantallas borrachas. Pantallas golpeando coas vexigas na máscara. Pantallas mexando e trousando na rúa, mal vestidas e sen cumplir o rol que por herdanza están obligadas a cumprir.

Era unha falta de respecto que me fería no persoal. Estaban a faltarme a min e a miña nai. A miña nai que nunca saiu de Pantalla porque nos seus tempos só saían os homes. Ela si que me trasmitiu o que debía e non debía facer unha Pantalla. Cando me vestía recordábame que para poñer unha Pantalla había que ter respecto polo que herdabas e cariño, moito cariño. Tamén tiña que ser consciente que non era só eu o que levaba a Pantalla, representaba a toda a casa e non quería que lle comentasen xs veciñxs que o seu fillo fixera o parvo vestido de Pantalla.




Esa decepción por ver o que estaba a pasar coa máscara chegou ao seu cume cando o Domingo de Entroido do 1992 collimos, como todos os anos, ao Pepe Álvarez e dun manotazo nos sacou a Pantalla da cabeza aos meus compañeiros e a min. Estaba farto do trato que lle daban as Pantallas. Faltáronlle ao respecto. Aquel home que sempre se amosaba alegre e que nos ensinaba a multa que lle puxeran por entroidar e que nos contaba como o meteran na cadea xunto con outros compañeiros nos duros anos da dictadura. (Neste mesmo blog tendes unha foto dese momento).

Decidín non poñer a Pantalla esperando tempos mellores. Mas...

Os tempos mudaron e as Pantallas perderon moita da esencia do que era ser unha Pantalla. (As Pantallas actuais non me perdoaran porque pensan que o están facendo ben e faltaranme ao respecto, como xa o teñen feito; e dobremente, unha por pensar que non sei do que estou a falar e outra porque son maior que elxs e só por iso deberían escoitar o que digo. Alá elxs)




Cando saíamos de Pantalla o meu grupo e máis eu non corriamos tanto como se corre agora. Non tiñamos que facer os 50 metros lisos para coller a unha persoa que non estivera disfrazada e loitar por entrar na taberna. Nin andabamos tirados polo chan, con mancaduras no corpo e rompendo a roupa ou a propia máscara. Que falta de respecto ao traxe! Nós cando corriamos polas rúas era amodo, buscando a algún coñecido sen disfrazar e lucindo todo o posible a máscara, porque é para lucir non para andar polo chan. 

O que faciamos, porque o viramos facer aos maiores era: falarmos entre nós si aquel home que non vestía disfrace era coñecido por algún do grupo. Se non era non se collía. Para que se despois non tiñas nada de que falar con él. Se era coñecido acercabamonos bailando e pechabamoslle as saídas. Non ía correr, intentaría mesturarse entre a xente e entrar nalgunha taberna. Cando sabia que estaba rodeado de Pantallas, deixábase acompañar á taberna. Se viña acompañado entraban cos compañeiros ou quedaba con eles noutra taberna para non ter que andar buscandoos despois. Non lle botábamos a man, viña coa roupa do domingo. Nós tiñamos as mans cheas da graxa da vexiga!!! 

Xa na taberna descubriamonos e él buscaba ao mozo ou á moza que era da familia ou amigx da familia. Saudábao e preguntaba pola saúde dos parentes ou amigos e despois quería saber da identidade dalgún que non coñecía e facíanos comentarios ou contaba anécdotas que recordaba dos seus entroidos e da complicidade e amizade con algún dos nosos pais. Porque eramos todos coñecidos. 



Se a aquel señor o collíamos o Domingo de Entroido non se volvía a coller no que quedaba de entroido. O saúdo estaba feito, xa falaramos, xa nos invitara. 

E non sempre se collía á xente sen disfrace na rúa. As Pantallas bailaban en fronte das persoas coñecidas (que moitas veces estaba disfrazadas). Facíase por respecto. Era un baile en solitario porque querías agasallar co teu baile a un familiar ou a un amigo da familia. Normalmente era xente maior, homes e mulleres indistintamente. Moitas veces era á parella que saía a pasear o Entroido. Esas persoas sabían que a Pantalla que bailaba era unha persoa íntima e recibiano como un presente. Nese momento era onde a Pantalla se tiña que lucir bailando. O orgullo de facelo ben e o orgullo das persoas por que o fixeras ben era o mesmo. Normalmente o home, como fora Pantalla, sempre se é, acababa bailando contigo dentro das súas posibilidades, levanba os brazos e agachábase ata onde podía e animábate marcando os tempos do baile. (Meu Deus que emoción, só de contalo se me arrepía o corpo). E despois descubríaste, si na rúa, descubríaste para saúdar, para falar, para mostrar a túa educación cara aos teus maiores. Cando rematabas de cumplimentar, puñas a máscara e saías na procura dos teus compañeiros.  

Outro momento moi emotivo era cando sen aviso, as Pantallas do grupo formabamos un circulo no medio da rúa e comenzabamos a bailar unhas para as outras. E intentabas facelo o mellor posible porque estabas cos teus amigos, cos teus compañeiros. Era un baile de unión, de irmandade do grupo, de ser Pantallas como o foran antes outros e de como eramos nós naquel momento.  

Apunteime ao obradoiro de Arte Arrebol para facer a miña Pantalla. Baixo a sabiduría de Santi e Aurora fomos os dos grupo de traballo creando as nosas máscaras. Dende mediados de setembro e ata febreiro todos os sábados de seis a oitos fomos traballando baixo a supervisión dos mestres. E non era só traballar; o obradoiro cheiraba a entroido: recordabamos anécdotas, falabamos dos entroideiros, de como e o que fai unha Pantalla e o que non, faciamos bromas, axudabamonos uns aos outros, fixémonos amigos. 


Pantalla de Calleja.


Encagueille a camisa, o pantalón, a capa e as polainas a unha modista artesá que se chama Mercedes Veites de Lumecú. Quixen que a camisa e o pantalón fosen de algodón e a capa de tela que non fose de raso porque non me gusta o raso.



Fun Pantalla o Domingo de Entroido, como de mozo. Quixen recordar os momentos de baile. Os movementos. Recuparar as sensacións. Non saín a tomar un viño cos coñecidos. Quixen sair para mín. Para que agromase esa vella amiga que levo no corpo dende que me vestín de Pantalla por primeira vez. E foi moi emocionante redordar na Praza de Oriente os movementos que lle tiña visto aos maiores e repetilos. Foi un desfile de antigas Pantallas, ata onde me deu a memoria, e recordar como saltaban, como movían o corpo para que soase o cinto de campás, como golpeaban as vexigas. Como bailaban

E bailei para os nenos pequenos, aos que cumprimentei como compañeiros. E bailelle aos meus coñecidos disfrazados ou non. E bailei con outras Pantallas mostrando a complicidade de ser máscara.


Foto das redes sociais.

Se a saúde me acompaña no ano 2023 e non se acaba o mundo, que camiño levamos, volverei a sair de Pantalla para disfrutar do que significa enmascararse coa Miña Máscara.  

  

As fotos son da miña filla Uxía Calleja. Obrigado.  


Remato este artigo recordando a un amigo que nos deixou. O meu compañeiro do grupo de Pantallas da xuventude Rodolfo Carlos Latussek Martínez, O Rudi. 

Por aqueles anos da adolescencia nos que compartimos inquedanzas e soños de futuro. 

Unha grande aperta amigo.


Rudi e Calleja.


  






















mércores, 23 de febreiro de 2022

O SIL 2021. REVISTA ENTROIDO 2021

Outro ano máis os amigos de O Sil quixeron contar coa miña participación na Revista do Entroido que xa é un clásico do estudo desta festa.



Moita gracias a María polo importante traballo de difusión do noso entroido.



 

Mercade a revista!!!


LUME!!!